Kỷ luật tích cực với con cái
Tài liệu > Góc mẹ > Kiến thức chuyên khoa gia đình > Tâm lý, Giáo dục > Kỷ luật tích cực với con cái
   Hiểu biết về sự phát triển phù hợp: Thứ tự sinh

Những năm học mẫu giáo là khoảng thời gian trẻ đưa ra nhiều quyết định về bản thân mình và những người khác, điều này sẽ có ảnh hưởng đến toàn bộ phần đời sau này của trẻ. Trẻ tự hỏi chính mình: "Con phải làm gì để tìm ra vị trí và tầm quan trọng của mình trong gia đình, nhất là với những người anh chị em của con?", "Con đã đủ tốt chưa - hay con phải tiếp tục nỗ lực cố gắng hơn nữa - hay con nên từ bỏ đây?". Trẻ ở độ tuổi mẫu giáo sẽ mang theo những câu trả lời cho những câu hỏi đó vào thế giới xung quanh mình, trẻ sẽ thực hành những gì mà trẻ đang học được, và đưa ra những quyết định trong quá trình khám phá các mối quan hệ xã hội.

 

Về tầm ảnh hưởng của thứ tự sinh tới sự phát triển dưới góc độ văn hoá, mỗi trẻ hình thành nên các kinh nghiệm ngay từ nơi mà trẻ được sinh ra. Trước nay người ta cho rằng mỗi trẻ được sinh ra trong một gia đình khác nhau, bởi vì khi một đứa trẻ được sinh ra, mỗi thành viên trong gia đình phải thay đổi không gian sống nhường cho thành viên mới này. Những bậc làm cha mẹ lần đầu sẽ rất lo lắng cho kỳ sinh nở đầu tiên, họ cũng rất lo lắng mỗi lần em bé nấc, và dĩ nhiên không giống với những bố mẹ đã sinh con lần 2 hay 3. Nhưng đến thời điểm những em bé khác được sinh ra, những bậc cha mẹ này đã biết làm thế nào để thay tã lót cho con, họ không còn bị bỡ ngỡ với những tiếng khóc thét lên trong đêm, và cũng ít bị kích động bởi sự nổi giận của đứa trẻ - thành viên mới. Mỗi đứa trẻ đều sẽ trải qua những thay đổi trong gia đình theo một cách khác nhau, và hầu hết sẽ bắt đầu thể hiện những đặc điểm về thứ tự được sinh ra trong gia đình khi mà trẻ bắt đầu có ý thức.

Hãy nhớ rằng thứ tự sinh quan trọng hơn nhiều so với một vấn đề bình thường khác, sẽ có rất nhiều khác biệt đối với các hành vi liên quan đến thứ tự sinh của mỗi đứa trẻ. Ví dụ bé trai lớn nhất (hay bé gái lớn nhất) sẽ có một trải nghiệm riêng khi được sinh ra đầu tiên, bởi vì chúng là lớn nhất khi so về giới. Tóm lại, mặc dù thứ tự sinh của mỗi trẻ không phải là yếu tố quyết định cho những triển vọng của trẻ, nhưng trẻ được ở vị trí trong thứ tự sinh càng lâu thì càng có khả năng phát triển mạnh những đặc điểm riêng của vị trí đó.

Thứ tự sinh tạo ra cho trẻ những đặc điểm chung, thường được liên kết và đi kèm với nhau. Nhưng cũng cần phải nhấn mạnh rằng thứ tự sinh không đồng nghĩa với bất cứ một đặc điểm nào, hay tạo nên bất kỳ sức mạnh diệu kỳ nào. Và hãy nhớ rằng chẳng có thứ tự sinh nào hoàn toàn có ưu điểm hay nhược điểm hơn thứ tự khác (theo như Jane Griffith, "mỗi vị trí đều có cả ưu điểm và nhược điểm."). Thứ tự sinh cung cấp sợi dây liên quan đến thế giới, cho biết chúng ta được sinh ra trong một vị trí có đặc điểm riêng. Đây đơn giản là một phương thức để bước vào thế giới của một đứa trẻ, cung cấp thêm những hướng dẫn để chọn lựa ra điều gì có thể phát triển hành vi của trẻ và đưa ra những lựa chọn sáng suốt cho cuộc đời.
Hiểu về thứ tự sinh của trẻ có thể cung cấp thêm cho bạn những lời khuyên về những trải nghiệm mà bé cần có để phát triển tốt hơn, hay những trải nghiệm không hữu ích nhiều, hoặc có thể gây cản trở.
Biểu đồ thứ tự sinh và những đặc điểm chung

Thứ tự sinh Khẩu hiệu Những thuận lợi (Ưu điểm) Những khó khăn
(nhược điểm)
Lời khuyên
 Duy nhất   Tôi, chính tôi và tôi  

Độc lập

Tự lực

Có trách nhiệm

 

Thỉnh thoảng cô đơn

Có thể có rắc rối liên quan đến bạn bè

Bị báo động quá mức bởi xung đột
 

Tạo ra thêm thời gian chơi với bạn bè

Đưa ra cam kết trong các hoạt động chơi cùng nhóm

Đưa ra mô hình / sự thực hành giải quyết vấn đề
 Đầu tiên   Tôi đầu tiên  

Có trách nhiệm

Người đạt thành tích cao

Đảm nhận / lãnh đạo
 

Người cầu toàn

Sợ mắc lỗi

 

Vai trò làm người lớn từ quá sớm
 

Giảm bớt những hi vọng và áp lực

Tạo ra mô hình chấp nhận sự không hoàn hảo (của bạn và của trẻ)

Giới hạn tính chịu trách nhiệm
 Thứ 2   Tôi cũng vậy  

Người chơi có tinh thần đồng đội

Có tính chất đổi mới

Người quan sát tốt
 

Hiếm khi cảm thấy “đủ tốt rồi”

Có những so sánh không thay đổi

Đi theo/dựa dẫm người anh
 

Đối xử với mỗi trẻ như điều duy nhất

(và chụp những bức ảnh)

Tránh so sánh

Khuyến khích vai trò lãnh đạo
 Ở giữa   Còn tôi thì sao?  

Các kỹ năng xã hội thành đạt

Đồng cảm

Luôn công bằng

Có thể trở nên nổi loạn khi có hoặc không có nguyên nhân hoặc có thể rất dễ tính
 

Cảm thấy thiếu thốn (từ việc so sánh)

Dễ bị tổn thương bởi những ảnh hưởng phi lý từ bạn bè

Chứng minh giá trị qua thi đấu
 

Giúp trẻ nhận ra những cá tính riêng

Nuôi dưỡng sự liên quan/ đóng góp của gia đình

Hướng vào tính cạnh tranh trong các môn thể thao đồng đội

 Em bé út   Hãy chăm sóc tôi  

Đáng yêu

Vui tươi và/hoặc hài hước

Dễ tính
 

Dễ bị lôi kéo

Làm theo quyết định của người khác

Không cảm thấy được đưa ra ý kiến